De harde aanpak van glazenwassers in Zaanstad, waarbij ondernemers worden achtervolgd, beboet en soms gedwongen hun bedrijf te stoppen, wankelt juridisch steeds verder nu deskundigen stellen dat de gemeente haar bevoegdheden heeft overschreden en ondernemers mogelijk onrechtmatig heeft aangepakt.
Vergunningplicht als wapen tegen vermeende criminaliteit
Sinds juli 2024 moeten glazenwassers die actief zijn in Zaanstad beschikken over een speciale exploitatievergunning. In delen van Zaandam-Oost geldt zelfs een aanvullende eis: daar mogen bedrijven zich alleen vestigen met een aparte vergunning van de burgemeester.
Volgens burgemeester Jan Hamming is de maatregel nodig om ondermijnende criminaliteit tegen te gaan. De sector zou kwetsbaar zijn voor fraude, intimidatie en zwartwerk, vooral in wijken als Poelenburg en Peldersveld.
Glazenwassers zelf herkennen zich niet in dat beeld en spreken van een collectieve verdenking die hun bestaanszekerheid aantast.
Juridisch fundament onder vuur
Bestuursrechtjuristen en hoogleraren zetten nu grote vraagtekens bij de rechtmatigheid van de aanpak. De Algemene Plaatselijke Verordening van Zaanstad biedt wel ruimte om een exploitatievergunning te eisen bij ernstige leefbaarheidsproblemen, maar geeft geen grondslag voor een vestigingsverbod in specifieke wijken.
Volgens deskundigen kan een burgemeester zo’n ingrijpende maatregel niet zelfstandig invoeren zonder duidelijke wettelijke basis. Gebeurt dat toch, dan is het optreden juridisch kwetsbaar en mogelijk onrechtmatig.
Dwangsommen tot tienduizenden euro’s
De gevolgen voor ondernemers zijn groot. Glazenwassers die tijdens controles geen vergunning konden tonen, kregen dwangsommen opgelegd die opliepen tot 20.000 euro per overtreding. Bij herhaling werd dat bedrag verdubbeld.
Meerdere ondernemers gaven aan dat het in de praktijk bijna onmogelijk was om een vergunning te verkrijgen. Sommigen zagen zich daardoor genoodzaakt hun bedrijf te beëindigen, uit angst voor financiële ondergang.
Controles ver buiten de gemeentegrenzen
Extra omstreden is dat Zaanstad glazenwassers ook buiten de eigen gemeente controleert. Ondernemers uit Zaandam-Oost werden gevolgd tot ver buiten de regio, waar zij alsnog een boete kregen omdat zij volgens Zaanstad zonder vergunning werkten.
Hoogleraren benadrukken dat gemeenten hun lokale regels niet mogen handhaven in andere plaatsen. Een APV geldt uitsluitend binnen de eigen grenzen. Wie in Utrecht ramen wast, valt juridisch niet onder het toezicht van Zaanstad.
Gemeente houdt koers vast
Ondanks de toenemende kritiek blijft het gemeentebestuur overtuigd van zijn aanpak. Volgens de burgemeester is de juridische onderbouwing getoetst door een extern advocatenkantoor en voldoet de regeling aan de wet.
De gemeente zegt de werkwijze niet alleen voort te zetten, maar ziet deze zelfs als voorbeeld voor andere gemeenten in Nederland.
Toenemende druk richting de rechter
Inmiddels hebben tientallen glazenwassers bezwaar gemaakt tegen opgelegde dwangsommen. Nu de eerste bezwaren zijn afgewezen, lijkt een gang naar de rechter onvermijdelijk.
Juristen verwachten dat rechters kritisch zullen kijken naar de juridische basis van de vergunningplicht en het vestigingsverbod. Als wordt vastgesteld dat de bevoegdheid ontbreekt, kan dat grote gevolgen hebben voor het hele handhavingsbeleid.
Breder debat over bestuurlijke macht
De kwestie past in een groter maatschappelijk debat over de grenzen van gemeentelijk optreden in de strijd tegen ondermijning. Onderzoeksplatform Follow the Money en het journalistieke programma Pointer brachten eerder al naar buiten hoe controles, huisbezoeken en toezicht in Zaanstad steeds verder zijn opgeschroefd.
Critici waarschuwen dat de jacht op misstanden niet mag uitmonden in collectieve verdachtmaking en juridisch drijfzand, waarbij gewone ondernemers de dupe worden.
Onzekere toekomst voor ondernemers
Voor veel glazenwassers blijft voorlopig onduidelijk waar zij aan toe zijn. Zolang de juridische strijd voortduurt, hangen hoge boetes boven de markt en blijft het verkrijgen van vergunningen moeizaam.
De komende rechtszaken zullen moeten uitwijzen of Zaanstad daadwerkelijk te ver is gegaan — en of de harde aanpak standhoudt of juist als onrechtmatig wordt teruggedraaid.
